Khi không có sữa mẹ: chọn và dùng sữa công thức
Sữa mẹ là tốt nhất. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu (không cho thêm thức ăn hay nước uống, kể cả nước lọc, trừ khi có chỉ định y tế) và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, cùng với ăn bổ sung từ tròn 6 tháng. Bộ Y tế Việt Nam cũng hướng dẫn như vậy.
Bài này dành cho trường hợp mẹ không thể cho con bú hoặc không đủ sữa dù đã cố gắng, nên cần dùng sữa công thức. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về cách bú mẹ trước khi quyết định.
Nếu không nuôi bằng sữa mẹ
Theo Bộ Y tế, trẻ không được nuôi bằng sữa mẹ (do một số lý do bắt buộc) nên dùng sữa phù hợp thay thế sữa mẹ cho tới khi trẻ được 6 tháng tuổi, và không nên cho ăn bổ sung sớm trước 6 tháng. Ăn bổ sung sớm làm trẻ ít bú, tăng nguy cơ suy dinh dưỡng và nhiễm bệnh.
Chọn sữa thế nào
- Chọn loại dành riêng cho trẻ sơ sinh. CDC khuyên chọn sữa công thức được làm riêng cho trẻ nhỏ, loại bổ sung sắt.
- Không có nhãn hiệu nào là tốt nhất. Hãy hỏi bác sĩ của con nếu bạn thắc mắc, hoặc trước khi đổi sang loại sữa khác.
- Không tự pha sữa công thức tại nhà. Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cảnh báo công thức tự chế có thể làm trẻ thiếu hoặc mất cân bằng dinh dưỡng và dễ nhiễm khuẩn.
- Không cho uống sữa bò tươi trước 12 tháng. CDC nêu sữa bò nguyên kem trước 12 tháng có thể gây nguy cơ chảy máu đường ruột, quá nhiều đạm và khoáng cho thận của bé, và không đủ chất dinh dưỡng bé cần. Từ 12 tháng mới có thể cho uống.
- Loại sữa thay thế thực vật cũng không dùng trước 12 tháng.
Pha và bảo quản an toàn
- Làm đúng hướng dẫn trên hộp. Không pha loãng hoặc đặc hơn. Pha thiếu bột thì sữa không đủ dinh dưỡng; pha quá đặc làm thận và hệ tiêu hóa của bé phải làm việc quá sức.
- Dùng nước từ nguồn an toàn. Nếu không chắc nước máy có an toàn, hãy hỏi cơ quan y tế địa phương.
- Với trẻ dưới 2 tháng tuổi, trẻ sinh non, hoặc trẻ suy giảm miễn dịch, CDC khuyến cáo đun sôi nước rồi để nguội khoảng 5 phút (nước còn khoảng 70 °C) trước khi pha bột, vì nước thật nóng mới diệt được vi khuẩn có thể có trong bột sữa (như Cronobacter). Sau khi pha, đợi sữa nguội trước khi cho bé bú để không làm bỏng miệng bé.
- Thời gian dùng: dùng sữa đã pha trong vòng 2 giờ sau khi pha và trong vòng 1 giờ kể từ khi bắt đầu cho bú. Nếu chưa dùng ngay, cất tủ lạnh ngay và dùng trong vòng 24 giờ. Đổ bỏ sữa còn thừa trong bình sau khi bé bú xong.
- Hộp bột đã mở: hầu hết các loại sữa công thức cần dùng trong vòng 1 tháng sau khi mở.
Ăn dặm
Dù bú mẹ hay dùng sữa công thức, trẻ cần bắt đầu ăn bổ sung khi tròn 6 tháng tuổi (180 ngày), vẫn tiếp tục bú mẹ nếu có thể. Khi ăn bổ sung, nên tránh thêm đường vào thức ăn và đồ uống, và dùng nước sạch đun sôi để nguội; tránh nước ngọt, nước có đường, trà, nước ép trái cây, nhất là với trẻ dưới 1 tuổi (theo Bộ Y tế).