Sốt ở trẻ em: khi nào cần đi khám, chăm sóc tại nhà thế nào
Con sốt thường làm cha mẹ lo lắng. Sốt là phản ứng của cơ thể chống lại nhiễm trùng, và bản thân con số trên nhiệt kế không nói hết mức độ nặng nhẹ. Điều quan trọng hơn là con bao nhiêu tuổi, trông con thế nào và có dấu hiệu gì đi kèm.
Sốt là từ bao nhiêu độ?
Bộ Y tế coi trẻ có sốt khi nhiệt độ đo ở nách từ 37,5 °C trở lên (hoặc sờ thấy nóng). Bệnh viện Nhi Trung ương chia mức sốt như sau:
| Nhiệt độ (đo nách) | Mức sốt |
|---|---|
| 37,5 – 38 °C | Sốt nhẹ |
| Trên 38 – 39 °C | Sốt vừa |
| Trên 39 – 40 °C | Sốt cao |
| Trên 40 °C | Sốt rất cao |
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) dùng nhiệt độ đo ở trực tràng nên ngưỡng ghi là 38,0 °C. Hai ngưỡng không trái nhau, chỉ khác vị trí đo. Hãy đo đúng và đọc kết quả theo vị trí đo.
Khi nào cần đi khám
Đi khám ngay
- Trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt, kể cả khi trẻ vẫn bú và chơi. Trẻ dưới 2 tháng có sốt hoặc hạ thân nhiệt (dưới 35,5 °C) được xem là dấu hiệu bệnh rất nặng.
- Dấu hiệu nguy hiểm toàn thân (theo hướng dẫn xử trí lồng ghép bệnh trẻ em của Bộ Y tế và WHO): không uống hoặc không bú được; nôn tất cả mọi thứ; co giật; li bì hoặc khó đánh thức.
- Cứng cổ, đau đầu dữ dội, khó thở, trẻ trông ốm nặng hoặc quấy khóc dữ dội không dỗ được.
- Phát ban không rõ nguyên nhân, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.
- Trẻ có bệnh nền (bệnh tim, suy giảm miễn dịch) hoặc từng co giật khi sốt.
- Sốt trên 40 °C tái đi tái lại ở mọi lứa tuổi.
Đi khám trong ngày hoặc ngày hôm sau
- Trẻ từ 3 tháng đến 2 tuổi sốt kéo dài hơn 24 giờ.
- Trẻ từ 2 tuổi trở lên sốt kéo dài hơn 3 ngày.
- Sốt kèm ho, tiêu chảy, đau tai, đau họng, tiểu buốt hoặc đau khi tiểu.
- Sốt mỗi ngày kéo dài hơn 7 ngày: trẻ cần được bệnh viện đánh giá để tìm nguyên nhân.
- Sốt đã giảm rồi lại sốt trở lại, hoặc con vẫn thấy mệt, quấy hơn bình thường.
Chăm sóc con sốt tại nhà
Nếu con không có dấu hiệu nguy hiểm, bạn có thể chăm sóc tại nhà và theo dõi sát.
1. Cho con uống nhiều nước. Tiếp tục cho bú mẹ. Trẻ lớn uống nước, oresol hoặc nước trái cây loãng. Nhìn xem con có tiểu đều không.
2. Mặc đồ thoáng, giữ phòng mát. Nới lỏng hoặc bớt quần áo, không đắp chăn dày. Không ủ ấm quá mức khi trẻ đang sốt cao.
3. Lau mát bằng nước ấm nếu con khó chịu. Dùng khăn thấm nước ấm lau trán, nách, bẹn, lòng bàn tay, lòng bàn chân. Không dùng nước lạnh, nước lạnh làm mạch máu co lại và giữ nhiệt trong cơ thể.
4. Cho thuốc hạ sốt khi cần. Thuốc giúp con dễ chịu hơn, không cần cho chỉ vì con số nhiệt độ. Bộ Y tế hướng dẫn dùng thuốc khi sốt từ 38,5 °C trở lên. Trẻ từng sốt cao co giật có thể cần cho sớm hơn, theo chỉ định của bác sĩ.
Dùng thuốc hạ sốt an toàn
| Điều cần nhớ | Chi tiết |
|---|---|
| Paracetamol (acetaminophen) | Liều 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng, mỗi lần. Lần sau cách lần trước ít nhất 4–6 giờ. Theo Bộ Y tế, tổng liều không quá 60 mg/kg trong 24 giờ. |
| Cân con trước khi tính liều | Tính liều theo cân nặng, không theo tuổi. Đọc nhãn thuốc để biết nồng độ (mg trong mỗi mL hay mỗi gói), vì mỗi hãng khác nhau. Dùng dụng cụ đong đi kèm. |
| Ibuprofen | Chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, không dùng khi trẻ mất nước hoặc nôn nhiều. Cách nhau 6–8 giờ. |
| Aspirin | Không cho trẻ dùng aspirin hoặc thuốc có aspirin khi bị bệnh do vi rút (nguy cơ hội chứng Reye, một bệnh gan nặng). |
| Trẻ dưới 3 tháng | Có sốt là phải đi khám, đừng tự cho thuốc rồi theo dõi ở nhà. |
Đừng dùng cùng lúc nhiều thuốc có chứa paracetamol (ví dụ thuốc cảm tổng hợp), vì dễ quá liều. Nếu bạn không chắc về liều, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Co giật do sốt
Một số trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi có thể co giật khi sốt, hay gặp nhất lúc 12–18 tháng. Thường cơn ngắn và trẻ hồi phục, nhưng nhìn rất đáng sợ.
Khi con đang co giật:
- Đặt con nằm nơi an toàn, xa vật cứng.
- Nghiêng đầu con sang một bên để nước bọt hoặc chất nôn chảy ra.
- Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng.
- Bấm giờ. Nếu cơn kéo dài quá 5 phút, gọi 115.
- Sau cơn, hãy đưa con đi khám để tìm nguyên nhân sốt.
Thuốc hạ sốt không ngăn được co giật do sốt, nên đừng tự trách nếu con vẫn co giật dù đã cho thuốc.
Sốt xuất huyết: cần lưu ý ở Việt Nam
Ở nước ta, sốt cao liên tục vài ngày có thể là sốt xuất huyết Dengue. Thường sốt cao đột ngột, kèm đau đầu, đau mỏi người, buồn nôn, có thể có chấm xuất huyết dưới da.
- Hạ sốt chỉ dùng paracetamol đơn chất. Không dùng aspirin, analgin hoặc ibuprofen, vì có thể gây xuất huyết.
- Cho con uống nhiều nước, oresol, nước cháo loãng có muối.
- Điểm nguy hiểm nhất thường là lúc sốt giảm. Hãy đưa con đi khám lại ngay nếu con thấy khó chịu hơn dù đã hết sốt, không ăn uống được, nôn nhiều, đau bụng nhiều, tay chân lạnh ẩm, chảy máu mũi hoặc miệng, không tiểu hơn 6 giờ, hoặc lú lẫn, vật vã, li bì.
Đừng làm những việc sau
- Dùng nước lạnh để lau người.
- Tự cho con uống kháng sinh khi chưa có bác sĩ chỉ định. Phần lớn sốt do vi rút và không cần kháng sinh.
- Mặc quá nhiều hoặc đắp chăn dày khi con đang sốt cao.
Nếu bạn thấy con khác thường và lo lắng, hãy tin vào cảm nhận của mình và đưa con đi khám.